1. Normal şartlarda rulman oturması geçme oturma şeklinde yapılır, özel durumlarda ise sıkı oturma da tercih edilebilir ancak bu tür durumlar azdır. Rulman ile mil arasındaki oturma, rulmanın iç halkası ve mil arasındaki oturmadır ve delik esaslı sistem kullanılır, rulman tamamen sıfır hizalanmalıdır (tolans bandı referansının hizalanması), pratik kullanımda da bu şekilde anlaşılabilir. Ancak rulman iç halkası ile milin alt sınır boyut oturmasında iç halkanın dönüp mil yüzeyini aşındırmasını önlemek için, iç halkada 0 ila birkaç mikrometre (μm) arası sıkı geçme payı bırakılır ve böylece iç halkanın dönmesi engellenir, bu sebeple rulman için genellikle geçme oturma yeterlidir. Geçme oturma seçildiğinde bile sıkı geçme miktarı 0,03 mm’yi (1 tel = 0,01 mm) geçmemelidir.
Oturma hassasiyet sınıfı genellikle 6. sınıftır, bazen malzeme ve işleme teknolojisine göre belirlenir. Teorik olarak 7. sınıf hassasiyet biraz düşüktür, 5. sınıf oturma ise taşlama işlemi ile elde edilmelidir.
Rulman iç halkası ile mil oturmasında mil için genellikle K6 veya K7 tolerans bandı seçilir.
2. Rulman ve Mil Oturma Tolerans Standardı
1. Rulman iç çapı tolerans bandı ile mil tolerans bandı bir oturma oluşturduğunda; normal delik esaslı sistemde geçme oturma tolerans kodları (k5, k6, m5, m6, n6 vb.) sıkı oturma haline gelir ancak sıkı geçme miktarı küçüktür. Rulman iç çapının h5, h6, g5, g6 vb. mil tolerans bantları ile oturmasında boşluklu oturma değil, sıkı oturma meydana gelir.
2. Rulman dış çapı tolerans bandı, tolerans değeri standart referans milden farklı olduğu için özel bir tolerans bandıdır. Çoğu durumda rulman dış halkası gövde deliğine sabitlenir, bazı rulman bileşenleri yapı gereksinimlerine göre ayarlanmalıdır, bu yüzden oturma çok sıkı olmamalıdır, yaygın kullanılan tolerans bantları H6, H7, J6, J7, Js6, Js7 vb.’dir.
3. Örnekler
Mil toleransı genellikle 0~+0,005 mm olarak belirtilir. Sökme‑takma işlemi sık yapılmayacaksa +0,005~+0,01 mm sıkı oturma kullanılabilir; sık sökülüp takılması gerekiyorsa geçme oturma tercih edilir. Aynı zamanda milin dönüş sırasında malzemesinden kaynaklanan ısıl genleşme de göz önünde bulundurulmalıdır. Bu sebeple rulman boyutu büyüdükçe ‑0,005~0 mm boşluklu oturma daha uygun olur ve maksimum boşluk miktarı 0,01 mm’yi geçmemelidir. Ayrıca dönen halkanın sıkı oturması (dönen parça ile mil arasındaki sıkı oturma) ve sabit halkanın boşluklu oturması (sabit parça ile gövde arasındaki boşluklu oturma) ayrımına dikkat edilmelidir.
4. Oturma Toleransı
Oturma toleransı, oturmayı oluşturan delik ve mil toleranslarının toplamıdır, izin verilen boşluk veya sıkı geçmenin değişim miktarıdır. Delik ve mil tolerans bandının büyüklüğü ve konumu birlikte oturma toleransını oluşturur: delik‑mil oturma toleransının büyüklüğü delik‑mil oturma hassasiyetini yansıtır; delik‑mil oturma tolerans bandının büyüklüğü ve konumu ise oturma hassasiyeti ile oturma karakterini (boşluklu, geçme veya sıkı oturma) gösterir. İlişki şu şekildedir: oturma toleransının büyüklüğü = tolerans bandının büyüklüğü; oturma tolerans bandının büyüklüğü ve konumu = oturma karakteri.
5. Tolerans Sınıfı Seçimi
Rulman ile oturacak mil veya rulman yatağı deliğinin tolerans sınıfı, rulman hassasiyeti ile uyumlu olmalıdır. P0 sınıfı hassasiyet rulmanları ile oturan miller için tolerans sınıfı genellikle IT6, rulman yatağı deliği için IT7 kullanılır; dönüş hassasiyeti ve çalışma kararlılığı gereksinimlerinin yüksek olduğu durumlarda (örneğin motorlar vb.) mil tolerans sınıfı IT5, rulman yatağı deliği IT6 olarak seçilmelidir.
6. Tolerans Bandı Seçimi
Eşdeğer radyal yük P’nin büyüklüğüne göre yükler “hafif”, “normal” ve “ağır” olmak üzere üç gruba ayrılır, rulman nominal dinamik yükü C ile ilişkisi şu şekildedir: hafif yük P≤0,06C, normal yük 0,06C＜P≤0,12C, ağır yük 0,12C＜P.
1. Mil Tolerans Bandı
Radyal rulmanlar ve açısal temaslı rulmanların monte edildiği millerin tolerans bantları ilgili tolerans bandı tablolarına göre referans alınmalıdır. Çoğu durumda mil döner ve radyal yük yönü sabit ise (rulman iç halkası yük yönüne göre dönüyor), genellikle geçme oturma veya sıkı oturma seçilmelidir. Mil sabit ve radyal yük yönü sabit ise (rulman iç halkası yük yönüne göre sabit), geçme oturma veya küçük boşluklu oturma kullanılabilir (büyük boşluklara izin verilmez).
